Vijf jaar na de overstromingen van Maas en Vesder: samen sterker tegen rampen, met Marhetak

Verkies je video in de plaats van tekst? Onderaan deze pagina vind je de videoreportage.

Op 13, 14 en 15 juli 2021 kregen de Waalse rivierbekkens enorme hoeveelheden neerslag te verduren. Verschillende rivieren – zoals de Ourthe, de Vesder maar ook de Maas – traden buiten hun oevers en zorgden voor een enorme ravage en onnoemelijk menselijk leed. Met 39 dodelijke slachtoffers staan de overstromingen van juli 2021 bekend als de grootste natuurramp in de Belgische geschiedenis.

Ondanks het feit dat de hulpdiensten op het terrein toen alles deden om mensen te redden en er ook hulp kwam vanuit andere Europese lidstaten, zorgden zowel de extreme weersomstandigheden als een gebrek aan communicatie en coördinatie over de grenzen heen ervoor dat de overstromingsramp van juli 2021 een bijzonder hoge tol eiste. 

Na die ramp “was het noodzakelijk om het systeem van crisisbeheer heruit te vinden”, vertelt Colin Glesner, crisisbeheerder bij de Overheidsdienst Wallonië. Een opdracht waaraan het EU-project Marhetak, dat ondersteund werd vanuit het INTERREG-programma met geld van het EU-fonds voor regionale ontwikkeling, mee gestalte gaf in 2022-2023. 

Waterlopen kennen geen grenzen

Marhetak doet uiteraard bewust denken aan maretak, de altijdgroene plant die geassocieerd wordt met vruchtbaarheid en liefde. In het geval van het EU-project is het een acroniem voor “Maas-Rhein Taskforce”, een samenwerkingsverband tussen de Veiligheidsregio Zuid-Limburg en EMRIC (Euregio Maas-Rijn Incidentenbestrijding en Crisisbeheersing), de Overheidsdienst Wallonië, de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken België en het Waterschap Limburg. Ze sloegen de handen in elkaar om overstromingen beter de baas te kunnen. 

Binnen de Euregio Maas-Rijn bekeken ze samen met andere crisisdiensten – zoals die van de gouverneur in de provincie Luik – hoe ze op een collectieve en geïntegreerde manier beter konden anticiperen, plannen en coördineren bij wateroverlast. “Gemeenten zijn centrale spelers, maar kunnen het probleem niet globaal overzien. Waterlopen en overstromingen kennen nu eenmaal geen administratieve grenzen,” benadrukt Colin Glesner. 

Zicht op het totaalplaatje bij rampen

Tony Hosmans, die voor de diensten van de Gouverneur van de Provincie Luik instaat voor het alarmeren en informeren van de Luikse bevolking in geval van nood, kijkt met pijn in het hart terug op de ramp in juli 2021. Hij legt uit dat een belangrijke factor in het uitblijven van noodhulp de soms gebrekkige informatiestromen waren: “Mede door de slechte weersomstandigheden, duurde het bijna drie dagen om een volledig beeld te krijgen van de situatie op het terrein.” Niettemin kon de regio wel rekenen op steun van hulpploegen uit Frankrijk, Oostenrijk en Italië. Zij werden ingezet via het Europees Mechanisme voor Civiele Bescherming, onder coördinatie van de Europese Commissie. 

Het Marhetak-project zorgt er onder meer voor dat informatiesystemen over de grenzen nu beter op elkaar afgestemd zijn. Voorspellingen en analyses van water-, weer- en bodemdiensten en IT-tools voor visualisatie en beheer van crises werden geïntegreerd. Zo krijgen hulpdiensten sneller en beter het totaalplaatje van een noodtoestand. 

Essentieel daarbij is Paragon, het nationaal veiligheidsportaal dat het Belgische Nationaal Crisiscentrum ontwikkelde en voor de eerste maal testte tijdens het Marhetak-project: “Eén van de moeilijkheden in een crisis is de massa informatie die behandeld moet worden. Paragon zorgt voor een informatie-uitwisseling tussen alle belanghebbenden in real time. Dit laat toe om zo snel mogelijk beslissingen te nemen in het belang van de veiligheid van de burger”, legt Tony Hosmans uit. Ook info van de burgers zelf, bijvoorbeeld op sociale media, is een essentiële schakel geworden in het opmaken van actieplannen tijdens crises. 

Beter gewapend

Naast het opwaarderen van de infrastructuur voor preventie en planning, ondernamen de partners in het Marhetak-project ook actie om beter uitgerust te zijn voor noodtoestanden. Ze investeerden in specifiek materiaal zoals drones en reddingsvesten, opleidingen voor personeel en oefensessies om hun paraatheid en de communicatie en coördinatie onderling te verbeteren. Een belangrijk element daarin zijn bijvoorbeeld de mobiele dijken die EMRIC ook al dankzij EU-steun kan ontplooien in de hele regio om voor waterkering te zorgen bij verhoogd risico op overstromingen. 

Pascal Pierard houdt zich als directrice van het cultuurcentrum Ourthe en Maas in Angleur tot op de dag van vandaag bezig met de psychologische opvang van slachtoffers. Ze ondersteunt hen bij de verwerking van het leed na de overstromingen van 2021. Zij benadrukt dat slachtoffers op zoek zijn naar duidelijke en objectieve antwoorden, die hen geruststellen dat ze een situatie als in 2021 niet meer zullen meemaken, iets waar Marhetak duidelijk hard op inzet.

Bekijk onze videoreportage met getuigenissen van Dorothy (slachtoffer van de overstromingen), Colin Glesner en Simon Riguelle (Overheidsdienst Wallonië), Tony Hosmans (Diensten van de Gouverneur van de Provincie Luik) en Pascale Pierard (Directrice van het cultureel centrum Ourthe en Maas in Angleur).

Meer info

• Marhetak – Website van het project (project website)