Beter in genezen dan voorkomen
België scoort sterk op behandelbare sterfte: in 2022 lag het aantal behandelbare doodsoorzaken zoals hartziekten, darmkanker en borstkanker ongeveer 30% onder het EU-gemiddelde, wat wijst op een efficiënt systeem voor acute zorg.
Bij vermijdbare sterfte presteert België minder goed dan zijn West-Europese buurlanden. De belangrijkste oorzaken van vermijdbare sterfte in 2022 waren longkanker, COPD en alcoholgerelateerde aandoeningen. Dit hangt samen met de relatief beperkte investering in preventie: minder dan 2% van de totale gezondheidsuitgaven, tegenover een EU-gemiddelde van 4%.
De screenings voor borst-, baarmoederhals- en dikkedarmkanker liggen in België rond het EU-gemiddelde, maar blijven onder de Europese streefwaarde van 90%. Daarbij zijn er duidelijke regionale verschillen, met hogere dekking in Vlaanderen.
Daarnaast stijgt het antibioticagebruik opnieuw naar het niveau van vóór de pandemie, met 20,6 dagelijkse doses per 1.000 inwoners. Het voorschrijfgedrag blijkt dus grotendeels onveranderd, terwijl vermindering belangrijk blijft om antimicrobiële resistentie tegen te gaan.
Gedrags- en omgevingsfactoren
In 2021 werd 26% van alle sterfgevallen in België toegeschreven aan gedrags- en omgevingsfactoren, iets onder het EU-gemiddelde van 29%. Luchtvervuiling, waaronder fijnstof en ozon, blijft een factor in hart- en vaatziekten, kanker en luchtwegaandoeningen.
België noteert iets hogere obesitascijfers bij volwassenen (15,5%) dan het EU-gemiddelde (14,6%) en blijft achter op het vlak van gezonde leefstijl, met onder meer te weinig beweging bij volwassenen en hoge alcoholconsumptie bij jongeren. Ook sociaaleconomische verschillen blijven bepalend: mensen met een lagere opleiding rapporteren vaker obesitas, minder beweging en meer rookgedrag.
Opvallend zijn ook de verschillen tussen vrouwen en mannen op oudere leeftijd: 41% van de vrouwen boven 65 ervaart beperkingen in dagelijkse activiteiten door chronische ziekten, tegenover 25% van de mannen en 31% van de vrouwen op EU-niveau.
Gezocht: Personeel
België kampt met een tekort aan personeel in de gezondheidszorg. In 2023 waren er 3,4 artsen per 1.000 inwoners, minder dan het EU-gemiddelde van 4,3. Bovendien was in 2021 meer dan 40% van de artsen ouder dan 51 jaar, wat kan leiden tot toekomstige tekorten.
Hoewel België relatief veel verpleegkundigen telt, kampen ziekenhuizen toch met aanhoudende tekorten, wat impact heeft op de zorgkwaliteit en de beschikbaarheid van ziekenhuisbedden. Het aantal bedden daalde in 2022 met 8%, al blijft het totale aantal iets boven het Europese gemiddelde. De instroom in de verpleegopleiding is nog niet hersteld na de verlenging van de opleiding, en ook de pandemie speelde mogelijk een rol in de dalende aantrekkelijkheid van het beroep.
Digitalisering en innovatie
De COVID-19-pandemie versnelde de digitalisering van de zorg. Burgers kunnen vandaag vlot online afspraken boeken en hun medisch dossier raadplegen.
Daarnaast is België koploper in farmaceutisch onderzoek en ontwikkeling, met vijf keer hogere investeringen per capita dan het Europese gemiddelde. Deze sterke positie wordt ondersteund door een uitgebreid netwerk van onderzoekscentra, wetenschappelijk talent en publiek-private samenwerkingen.
Financiële plaatje
De gezondheidsuitgaven per inwoner lagen in België in 2023 bijna 20% boven het EU-gemiddelde en vertegenwoordigen 10,8% van het bbp. De out-of-pocket-kosten voor geneesmiddelen zijn met 22% hoger dan het EU-gemiddelde (16%).
Toch ervaart slechts 1,5% van de Belgen problemen door kosten, afstand of wachttijden bij het zoeken van noodzakelijke zorg, minder dan de helft van het EU-gemiddelde (3,6%). Deze onvervulde zorgbehoeften concentreren zich vooral bij mensen met een laag inkomen en komen het vaakst voor bij tandzorg, die in België minder vergoed wordt dan in veel andere EU-landen.
Vier Europese prioriteiten
Op Europees niveau, identificeert het rapport vier prioritaire aandachtspunten:
- Niet-besmettelijke ziekten aanpakken: Kanker, hart- en vaatziekten en diabetes zijn nog steeds de belangrijkste doodsoorzaken in Europa. Het nieuwe Cardiovasculair Plan legt de nadruk op diabetes, obesitas en jongeren. In 2022 hadden meer dan 725.000 sterfgevallen in de EU voorkomen kunnen worden met betere preventie. De toename van obesitas en tabaksgebruik bij jongeren, waaronder meer dan 20% e-sigaretgebruik bij 15-jarigen, toont de nood aan gerichte acties. Meer preventie zou bovendien helpen de verwachte vermindering van de beroepsbevolking tegen 2040, naar schatting 12%, af te remmen.
- Sterkere eerstelijnszorg en zorggemeenschappen zijn noodzakelijk in het licht van vergrijzing, personeelstekorten en het stijgende aantal chronische aandoeningen. Vooral in perifere regio’s speelt de eerstelijnskoepel een cruciale rol.
- Versnelde digitalisering kan helpen om zorg efficiënter en toegankelijker te maken en om innovatie binnen gezondheidssystemen te stimuleren.
- Betere toegang tot betaalbare geneesmiddelen blijft een prioriteit, aangezien farmaceutische uitgaven 13% van de totale gezondheidsuitgaven in de EU vertegenwoordigen.
Achtergrond
Het overzicht over de staat van gezondheid in de EU vloeit voort uit een samenwerking tussen de Europese Commissie, de Gezondheidsafdeling van het OESO en het Europees Observatorium voor Gezondheidssystemen en -beleid. Deze editie is gebaseerd op data beschikbaar tot de tweede helft van september 2025. De rapporten worden gefinancierd via het EU4Health-programma en bieden beleidsmakers een solide basis om gezondheidsstelsels effectiever, toegankelijker en veerkrachtiger te maken.
Meer informatie
Bijzonderheden
- Datum publicatie
- 11 december 2025
- Auteur
- Vertegenwoordiging in België