Iedereen kan slachtoffer worden van een misdrijf, ongeacht waar men zich bevindt. Slachtoffers verdienen bescherming, steun en toegang tot justitie, ongeacht hun identiteit, de aard van het misdrijf of de plaats waar in de EU het is gepleegd.
De Europese Dag van het Slachtoffer, op 22 februari, biedt mij de gelegenheid om nogmaals te wijzen op de noodzaak om onze inspanningen te verdubbelen om het leven van slachtoffers in de hele Unie te verbeteren.
Maar al te vaak voelen de meest kwetsbare slachtoffers zich geïsoleerd en weten ze niet waar of bij wie ze terecht kunnen voor hulp. Het trauma dat zij hebben opgelopen - zichtbaar of onzichtbaar - heeft gevolgen en nawerkingen op hun leven, soms voor de rest van het leven. Tijdens een strafproces kunnen slachtoffers het gevoel hebben dat ze alleen als getuige worden gebruikt, zonder dat er rekening wordt gehouden met hun gevoelens of met wat ze doormaken. Ik vind dit onaanvaardbaar en ik wil dat dit verandert.
Elk slachtoffer moet de zorg en aandacht krijgen die het verdient. Elk slachtoffer moet in alle EU-lidstaten kunnen rekenen op dezelfde basisnormen voor ondersteuning, bescherming en toegang tot justitie, ongeacht de ernst van het misdrijf dat tegen hem of haar is gepleegd.
Sinds 2015 en de inwerkingtreding van de richtlijn inzake de rechten van slachtoffers is de situatie verbeterd. Een evaluatie van de Commissie uit 2022 heeft vijf rechten geïdentificeerd die nog moeten worden versterkt: het recht op informatie, bijstand en bescherming die zijn afgestemd op de individuele behoeften van slachtoffers, procedurele rechten en het recht op een beslissing over schadevergoeding tijdens de strafprocedure.
Er is ook vooruitgang geboekt op het gebied van basisnormen voor de rechten van slachtoffers. We hebben nu een andere opvatting over hoe kindvriendelijke, slachtoffergerichte rechtspraak eruit moet zien; we hebben ook nieuwe manieren om toegang tot justitie te garanderen en slachtoffers van misdrijven te ondersteunen, te beschermen en met hen te communiceren. Maar we moeten nog meer doen.
Het voorstel van de Commissie tot herziening van de richtlijn inzake de rechten van slachtoffers bevat zowel ambitieuze als evenredige amendementen: verbeterde toegang tot informatie, bescherming, ondersteuning, betrokkenheid van slachtoffers bij strafprocedures en toegang tot schadevergoeding.
Eerst en vooral stellen we voor om slachtofferhulplijnen in de hele EU verplicht te maken en het Europese 116 006-nummer te gebruiken. Deze hulplijnen zullen slachtoffers informatie verstrekken over hun rechten en hen indien nodig doorverwijzen naar gespecialiseerde hulp, op basis van online informatie die in verschillende talen beschikbaar is en toegankelijk is voor mensen met een beperking. Het goede nieuws is dat deze hulplijnen in de meeste lidstaten al bestaan. De dekking ervan moet echter in de hele Unie worden uitgebreid om tegemoet te komen aan de behoeften van slachtoffers, waar ze zich ook bevinden.
We moeten de bescherming van slachtoffers verbeteren door meer geïndividualiseerde beoordelingen van hun behoeften en de invoering van beschermende maatregelen. Dit is des te belangrijker voor de meest kwetsbare slachtoffers, zoals mensen met een handicap, slachtoffers van haatmisdrijven, georganiseerde en/of internationale misdaad en slachtoffers die fysieke bescherming tegen geweld nodig hebben. Mits een beoordeling op individuele basis, moeten de meest kwetsbare slachtoffers ook kunnen rekenen op gratis psychologische hulp zolang dat nodig is. Kinderen moeten op eenzelfde locatie gespecialiseerde interdepartementale hulp en bescherming kunnen krijgen.
Wat strafrechtelijke procedures betreft, moeten slachtoffers actiever kunnen deelnemen, ondersteuning krijgen in de rechtszaal en het recht hebben om beslissingen aan te vechten die van invloed zijn op hun rechten. Ik ben er stellig van overtuigd dat slachtoffers zich niet alleen gehoord moeten voelen, maar ook mondiger moeten worden gemaakt tijdens het hele juridische proces. Als getuigen moeten zij het recht op privacy hebben om hun veiligheid te beschermen en te voorkomen dat ze opnieuw slachtoffer worden.
De Commissie hoopt de situatie van slachtoffers van misdrijven in de hele EU aanzienlijk te verbeteren. Om van deze voorstellen Europese wetgeving te maken, moeten de medewetgevers - het Europees Parlement en de lidstaten in de Raad - ze goedkeuren. Gelukkig tonen de huidige onderhandelingen al een sterk engagement in deze richting. Dankzij deze positieve aanpak hoop ik dat we snel een akkoord zullen bereiken over deze ambitieuze herziening van de huidige regels. Zodat we het leven van duizenden slachtoffers in de hele EU kunnen verbeteren.