De EU bevindt zich op een cruciaal keerpunt op het vlak van concurrentievermogen, decarbonisatie en veiligheid. Actie is nodig, zoveel is duidelijk.
Onze gezinnen en bedrijven gaan gebukt onder hoge energieprijzen. In zijn verslag van 2024 over het Europese concurrentievermogen heeft Mario Draghi het meer dan 700 keer over “energie”. Er kan geen sprake zijn van een sterker Europa zonder nauwere samenwerking op het gebied van energie. Dat is de sleutel voor banen, groei en welvaart.
Er is dringend nood aan een sterker Europa. Aan onze grenzen schudt het Russische geweld de fundamenten van de Europese veiligheid door elkaar. Sinds Poetin met zijn invasie begon, heeft Europa een bedrag dat goed is voor 2.400 F-35-gevechtsvliegtuigen uitgegeven aan fossiele brandstoffen uit Rusland. Zo kan het niet verder.
Inzetten op de bescherming van ons continent betekent dat we ook moeten inzetten op de bescherming van onze planeet. De energiesector is verantwoordelijk voor 75% van de uitstoot van broeikasgassen in Europa. Hoe langer de decarbonisatie duurt, hoe langer we blijven kampen met volatiliteit — in de fossiele-brandstofprijzen en de crises door klimaatverandering.
De uitdagingen zijn aanzienlijk. Maar het vermogen van de Europese Unie om ze aan te pakken is dat evenzo.
Op 26 februari heb ik een EU-actieplan voorgesteld om de volledige waarde van onze energie-unie te ontgrendelen. Onze concrete acties en wat die voor u zullen betekenen, zet ik hierna graag op een rij.
Allereerst gaan we, wat de groene transitie betreft, niet op de rem staan. Integendeel, we schakelen een versnelling hoger. In heel Europa is de bouw van windturbines en zonneparken vandaag een proces van jaren. Honderden gigawatts aan groene, betaalbare energie liggen voor het grijpen. Uitstel is geen optie meer. We gaan er dan ook voor zorgen dat de Europeanen sneller aan betaalbare groene energie komen door de trage vergunningsprocedures terug te dringen die de ontwikkeling van hernieuwbare-energieprojecten in de weg staan. Ook zullen we barrières opheffen om langetermijncontracten voor hernieuwbare energie aan te gaan, zodat kopers van schone elektriciteit worden afgeschermd van kortetermijnschommelingen op de energiemarkten.
Een ander belangrijk aandachtsgebied is de versterking en stroomlijning van onze energie-unie. Vandaag benutten we slechts de helft van ons netwerkpotentieel — alsof Europa 100 snelwegen zou hebben waarvan het er maar 50 gebruikt terwijl er op termijn 200 nodig zijn. De Commissie zal daarom het voortouw nemen voor nauwere coördinatie tussen de lidstaten bij het beheer van de energiemarkten, de planning van netontwikkelingen en de voorbereiding op crises.
We zullen ook gemeenschappelijke en strategische Europese investeringen aansturen om de efficiëntie, elektrificatie en modernisering op te drijven. Om de investeringen verder te ondersteunen, zullen we een tripartiete overeenkomst voor betaalbare energie sluiten, als schakel tussen de overheidssector, ontwikkelaars en producenten van schone energie en de energieverbruikende industrie. Schaalvergroting en voorspelbaarheid, daar draait het om.
Tot slot gaat het koolstofvrij maken van onze economie gepaard met een verminderde vraag naar gas. Toch zal gas nog enige tijd een aanzienlijk deel van onze energiemix blijven uitmaken. Met ons actieplan beogen we daarom eerlijker gasmarkten, door het regelgevend toezicht aan te scherpen en overheden sterke wettelijke bevoegdheden te geven om marktmisbruik te bestraffen. Daarnaast zetten we in op concurrerender gasmarkten, bijvoorbeeld door de koopkracht van de EU aan te wenden om betere voorwaarden af te dingen voor invoer via betrouwbare LNG-leveranciers.
Wat betekent dit alles nu voor gezinnen en bedrijven in Europa? Alles bij elkaar vallen in 2025 45 miljard euro aan besparingen te rapen. Die kunnen oplopen tot minstens 130 miljard euro per jaar tegen 2030 en tot 260 miljard euro per jaar vanaf 2040. In totaal kunnen we tussen nu en 2040 tot 2,5 biljoen euro besparen op de invoer van fossiele brandstoffen.
Die besparingen liggen binnen handbereik — we mogen ze niet door onze vingers laten glippen. We moeten samenwerken: de EU, de lidstaten, de particuliere sector en de burgers. Door onze inspanningen te bundelen, kunnen we het volledige potentieel aanboren en de oorspronkelijke belofte van Europa inlossen, verenigd in diversiteit en op eenzelfde koers.
Bijna 70 jaar geleden sprak professor Walter Hallstein, de eerste voorzitter van de Europese Commissie, over die belofte toen hij de vooruitzichten schetste voor Europese eenheid in een wereld met enorme uitdagingen: “Willen we slagen, dan hebben we niet alleen intelligentie, verbeelding en vastberadenheid nodig, maar vooral vertrouwen in onszelf en een krachtige, ijzeren wil om te overleven.”
Laten we die woorden ter harte nemen en vertrouwen hebben in onszelf. Onze Europese eenheid heeft er niet alleen voor gezorgd dat we konden overleven, maar ook dat we konden floreren.
De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal vormde de wieg van ons bestaan. Intussen zijn we een Europese gemeenschap van windturbines, zonnepanelen en geothermische generatoren. Ooit waren we verdeeld door loopgraven en het ijzeren gordijn. Nu zijn we verbonden via stroomleidingen, kabels en interconnectoren.
Het moment is rijp om af te maken waarmee we 70 jaar geleden begonnen zijn, onze troeven uit te spelen en onze energie-unie in al haar rijkdom te ontsluiten. Verder uitstel kunnen we ons niet veroorloven.