Europa vergrijst. Mensen krijgen minder kinderen dan vroeger. Van 6,8 miljoen baby’s in 1964 naar 3,5 miljoen in 2024. Dit vaak genoemde feit zorgt voor een lange lijst van concrete uitdagingen voor de EU. Wie betaalt de pensioenen? Wie zorgt voor de ouderen? Wie gaat innoveren en concurrerende bedrijven oprichten? De lijn op de grafiek wijst naar beneden — en dat lijkt onafwendbaar. Zoals de toekomst.
Laat mij, als Europees commissaris voor demografie voor de afgelopen zeven jaar, u het volgende vertellen: de demografie verandert al. Maar dat hoeft niet onvermijdelijk te zijn. Hoe complex ook, we beschikken over de beleidsinstrumenten om het probleem aan te pakken en in een grote kans om te buigen.
Ik herhaal: Europa vergrijst. En dat kan goed nieuws zijn. Dat komt deels doordat de levensverwachting blijft stijgen. Kinderen die vandaag in Europa worden geboren, worden naar verwachting al ouder dan 80. Tegen 2100 worden vrouwen waarschijnlijk ouder dan 90. Dat betekent dat meer kleinkinderen hun grootouders kennen en liefhebben. Dat betekent nieuwe markten voor producten om de levensduur te verlengen. Dat betekent dat meer mensen kunnen profiteren van innovaties op het gebied van gezondheidszorg, technologie en financiële diensten. Dit alles betekent sterkere economische activiteit, met name in de zilveren economie.
Tegelijkertijd daalt het geboortecijfer in de EU. Dit zorgt voor uitdagingen. Met minder mensen aan het werk staat de houdbaarheid van de overheidsbegroting voor essentiële diensten zoals gezondheidszorg, onderwijs en pensioenen onder druk. Dat betekent dat we de financiering van die stelsels moeten herbekijken. En we moeten ervoor waken dat aanpassingen de jongere generaties niet te zwaar belasten. Jonge volwassenen lopen nu al dubbel zoveel risico op armoede als mensen die bijna met pensioen gaan. Daarom moeten de echte oplossingen op solidariteit tussen alle generaties gebaseerd zijn.
Van belang is dat die uitdagingen kunnen worden aangepakt met robuust, bewezen beleid, zoals blijkt uit ons nieuwe demografieverslag van het Gemeenschappelijk Centrum voor onderzoek van de Europese Commissie.
Zo zijn er voordelen van gezond ouder worden en preventieve gezondheidszorg. Mensen die gezonder leven, hebben minder steun en middelen nodig en blijven langer aan hun gemeenschap bijdragen. Dit vormt de kern van het werk van de EU om bijvoorbeeld een gezondheidsunie tot stand te brengen en kanker te bestrijden. Want voor elke euro voor preventie besparen we later 14 euro aan gezondheidszorg- en productiviteitskosten.
Een ander stukje van deze puzzel ligt bij huisvesting. Dat is een belangrijke indicator van stabiliteit en welzijn die we meestal zien voordat gezinnen met kinderen beginnen. Eigenwoningbezit voor 25-35-jarigen is tussen 2007 en 2024 met 16,3% gedaald. En het Europees plan voor betaalbare huisvesting, vanaf 2025, is onze eerste strategie om de lidstaten hierin te ondersteunen.
Tegelijkertijd speelt migratie een belangrijke rol. Migratie kan op korte termijn helpen om specifieke behoeften van de arbeidsmarkt te vullen, maar moet wel verantwoord en binnen het passende rechtskader worden beheerd.
Hetzelfde kan worden gezegd over het verhogen van de deelname aan de arbeidsmarkt. Momenteel neemt ongeveer 20% van de Uniebevolking in de werkzame leeftijd geen deel aan de arbeidsmarkt. 37 miljoen vrouwen in de werkzame leeftijd zijn werkloos of inactief. Meer dan 4 miljoen mensen zijn langdurig werkloos. Als alle lidstaten de participatiegraad van Zweden — de hoogste in de EU — zouden bereiken, zou het negatieve effect van de vergrijzing op de omvang van de bevolking in de werkzame leeftijd vrijwel volledig kunnen worden opgelost.
De demografietoolbox die ik in 2023 heb voorgesteld, biedt de lidstaten hiervoor al een verscheidenheid aan Europese beleidsinstrumenten. Dat zijn concrete oplossingen. Maar we moeten ervoor zorgen dat ze worden geïmplementeerd. En dan moeten we nog verder gaan.
Die uitdagingen moeten ook op de langere termijn goed worden gemonitord en gecoördineerd. Daarom ben ik voor de oprichting van een doeltreffend Europees agentschap voor demografie, om de werkzaamheden van nationale organen te ondersteunen en de kloof tussen gegevens en beleid te overbruggen. Deze kloof is het onderwerp van het Europees demografieforum, dat we volgend jaar voor het eerst bijeenroepen om alle belanghebbenden samen te brengen. Door onze inspanningen op feiten te baseren, zorgen we ervoor dat ons beleid aan de werkelijke behoeften van de mensen tegemoetkomt.
We moeten zorgen dat ouderen over de middelen beschikken om een vervullend leven te leiden — in goede gezondheid en met meerwaarde voor de samenleving, ook op latere leeftijd. Voor jongeren moeten we ervoor zorgen dat zij de juiste ondersteuning krijgen om kinderen te krijgen wanneer zij daar klaar voor zijn.
Er zijn geen sluiproutes. Dit wordt hard werken. Maar de EU is bereid zijn steentje bij te dragen — met de blik op de toekomst en handelend in het heden.